Қысқаша: қайызғақ — бас терісінің көзге көрінетін қабыршақтануы. Бұл адамның «шашын дұрыс жумайтынын» білдірмейді. Көбіне бас терісі майына, Malassezia ашытқы тәрізді саңырауқұлақтарына, күтім құралдарына, құрғақтыққа немесе себорейлі дерматитке реакция береді. Егер қабыршақтану 4 аптадан ұзақ сақталса, тері қызарып, ауырса, қатты қышыса немесе қабыршақ бет пен денеде де болса, дәрігерге көрінген дұрыс.
Қайызғақты көп адам тек косметикалық мәселе деп қабылдайды. Бірақ дұрыс күтім таңдау үшін оның себебін түсіну керек. Бір жағдайда жұмсақ тазарту мен қайызғаққа қарсы сусабын жеткілікті болуы мүмкін, басқа жағдайда дерматологтың тексеруі қажет: қайызғаққа себорейлі дерматит, бас терісінің псориазы, жанаспалы дерматит, зеңдік инфекция немесе биттеу ұқсап көрінуі мүмкін.
Төменде қайызғақ неге пайда болатынын, сусабындарда қандай белсенді компоненттер қолданылатынын және үй күтімі қай кезде жеткіліксіз болатынын қарастырамыз.
Қайызғақ неге пайда болады
Бас терісінің жасушалары үнемі жаңарып отырады. Әдетте бұл байқалмайды. Ал жаңару тым жылдамдап, қабыну реакциясы қосылса, ақ немесе сарғыш қабыршақтар, қышу және жайсыздық пайда болады.
Жиі кездесетін факторлар:
- Malassezia — теріде табиғи түрде болатын ашытқы тәрізді саңырауқұлақтар; олар қайызғақ пен себорейлі дерматиттің дамуына қатысуы мүмкін.
- Тері майы және жеке сезімталдық — әр адамның бас терісі майға, микробиомға және күтімге әртүрлі жауап береді.
- Құрғақтық пен тітіркену — қатты тазарту, стайлинг құралдарын жиі қолдану, суық ауа райы, құрғақ ауа.
- Тері аурулары — себорейлі дерматит, псориаз, экзема, жанаспалы дерматит, зеңдік инфекциялар.
- Стресс пен маусымдық әсер — NHS деректері бойынша стресс пен суық ауа райы қайызғақты күшейтуі мүмкін.
Маңызды: қайызғақ нашар гигиенадан пайда болмайды, бірақ шаш сирек жуылса, қабыршақтар көбірек байқалуы мүмкін.
Қайызғақ па, әлде себорейлі дерматит пе
Жеңіл қайызғақ көбіне тек бас терісінде болады: қабыршақтану бар, кейде қышиды, бірақ айқын қызару мен ауырсыну болмайды.
Себорейлі дерматитте қабыну айқынырақ: қышу, қызару, майлы сарғыш қабыршақтар, қас маңы, құлақ арты, мұрын-ерін қатпары, сақал аймағы, кеуде немесе арқа зақымдалуы мүмкін. Осындай белгілер болса, емді өз бетіңізше таңдамаған дұрыс.
Қабыршақ қалың, күміс түсті немесе бляшка тәрізді болса, псориаз туралы бөлек мақаланы оқыңыз. Ал шаштағы «нүктелер» оңай түспей, сіркеге ұқсаса, биттеуді қайызғақтан ажырату туралы материал пайдалы болады.
Қайызғаққа қарсы қандай сусабындар қолданылады
Кәдімгі сусабын май мен стайлинг қалдығын жуады, бірақ қабыршақтанудың себебіне әрдайым әсер етпейді. Қайызғақ пен себорейлі дерматит кезінде әртүрлі белсенді компоненттер қолданылады:
| Компонент | Не үшін қажет | Қашан орынды болуы мүмкін |
|---|---|---|
| Кетоконазол | Malassezia-ға қарсы зеңге қарсы компонент | Себорейлі дерматитке күдік болса немесе қайызғақ тұрақты болса, нақты құралдың нұсқаулығы бойынша |
| Мырыш пиритионы | Қабыршақтануды бақылауға арналған микробқа қарсы компонент | Жеңіл және орташа қайызғақта, егер құрал қолжетімді болып, теріге жақса |
| Селен сульфиді | Қабыршақтану мен майлылықты азайтуға көмектеседі | Майлы қайызғақта; ашық немесе боялған шаш түсіне әсер етуі мүмкін |
| Салицил қышқылы | Қабыршақтарды жұмсартып, кетіруге көмектеседі | Қалың қабыршақ болғанда; сезімтал теріні құрғатуы мүмкін |
| Деготь / coal tar | Қабыршақтануы бар бас терісіне арналған сусабындарда қолданылады | Қалың қабыршақ, қышу, псориазға немесе себорейлі дерматитке бейімділік болғанда |
DermNet мәліметі бойынша, бас терісінің себорейлі дерматитінде кетоконазол, циклопирокс, селен сульфиді, мырыш пиритионы, coal tar және салицил қышқылы бар емдік сусабындар қолданылуы мүмкін. DermNet кейбір Malassezia штамдары азол тобына төзімді болуы мүмкін екенін де көрсетеді, сондықтан әсер болмаса, жиілікті өз бетімен арттыру емес, тәсілді өзгерту немесе дәрігерге қаралу керек.
Қазақстанда кетоконазол 1% және 2% туралы қалай жазған дұрыс
«1% рецептсіз, 2% тек дәрігер тағайындауымен» деген сөйлем Қазақстан үшін әмбебап емес, сондықтан біз оны қолданбаймыз. Қазақстанға қатысты қауіпсіз әрі дұрыс тұжырым:
- Қазақстандық ұлттық формуляр кетоконазолды сусабын түрінде Malassezia-мен байланысты жағдайларды, соның ішінде қайызғақ пен себорейлі дерматитті емдеу және алдын алу үшін сипаттайды.
- Кетоконазол 2% сусабынының ашық нұсқаулықтарында сыртқа қолдану жазылады: зақымдалған аймаққа жағып, 3-5 минут қалдырып, кейін шаю; жиілік пен ұзақтығы көрсетілімге және нақты нұсқаулыққа байланысты.
- Нақты брендтің тіркелуі, концентрациясы, жас шектеуі, қарсы көрсетілімдері және дәріханадан босату тәртібі қаптамадағы нұсқаулық, фармацевт немесе дәрігер арқылы тексерілуі керек.
Бұл мақала жеке емдеу схемасын тағайындамайды. Қабыну, ауырсыну, қабық, шаш түсу, сулану, жүктілік, бала жасы немесе әсер болмауы болса, дәрігерге қаралу қажет.
Сусабынды тітіркендірмей қалай қолдануға болады
- Нақты құралдың нұсқаулығын оқыңыз. Әр белсенді компоненттің жиілігі, ұстау уақыты және шектеуі әртүрлі.
- Бірден шайып тастамаңыз. Көп емдік сусабын бас терісінде бірнеше минут тұруы керек, бірақ нақты уақыт нұсқаулықта көрсетіледі.
- Бәрін қатар қолданбаңыз. Кетоконазол, салицил қышқылы, селен сульфиді және деготь қажетсіз қабатталса, құрғатуы немесе тітіркендіруі мүмкін.
- Нәтижені бір күнде бағаламаңыз. NHS қайызғаққа қарсы сусабынды 4 аптаға дейін қолданып, өзгерісті бағалауды ұсынады.
- Қолдаушы күтімді терінің жауабына қарай таңдаңыз. Қайызғақ қайта шығуы мүмкін, бірақ қолдану жиілігі мен ұзақтығы нақты құралға және терінің көтеруіне байланысты.
Егер бас терісі ауырып, қатты қышып, бөртпе, ашу, қабық немесе шаш түсу пайда болса, құралды тоқтатып, дәрігерге көрінген дұрыс.
Perolite.kz сайтынан не қарауға болады
Бас терісі қабыршақтанғанда арналған линейка керек болса, ТАРЛИК бөлімінен бастаңыз. Онда деготь 4,25% және салицил қышқылы 2% бар қолжетімді ТАРЛИК сусабыны бар.
Құрғақтық пен тері тосқауылы бұзылғанда эмоленттер туралы мақала пайдалы болуы мүмкін. Егер қабыршақтану жалпы құрғақтықпен байланысты болса, теріні ылғалдандыру туралы материалды қараңыз. Бас терісінен тыс зеңдік инфекцияға күдік болса, тері зеңінің түрлері туралы бөлек мақала бар.
Дәрігерге қашан бару керек
Дерматологқа немесе жалпы практика дәрігеріне көрініңіз, егер:
- қайызғақ сусабынды дұрыс қолданғаннан кейін 4 апта ішінде азаймаса;
- бас терісі қызарса, ісінсе, ауырса немесе қатты қышыса;
- қабық, сулану, іріңді бөртпе, жарық немесе жағымсыз иіс болса;
- қабыршақ бетте, кеудеде, арқада, қас маңында немесе құлақ артында болса;
- шаш түсу ошақтары пайда болса;
- мәселе балаға, жүктілікке, айқын қабынуға немесе созылмалы тері ауруына қатысты болса.
Claim→source: мақаладағы тұжырымдар немен расталды
| Тұжырым | Мақаладағы қауіпсіз формулировка | Дереккөз |
|---|---|---|
| Қайызғақ нашар гигиенадан болмайды | Нашар гигиена себеп емес, бірақ шаш сирек жуылса қабыршақ көбірек байқалуы мүмкін | NHS Dandruff |
| Malassezia қатысуы мүмкін | Malassezia теріде табиғи болады және қабыну мен қабыршақтануға қатысуы мүмкін | NHS Dandruff, DermNet |
| Емдік сусабындарда әртүрлі активтер болады | Кетоконазол, селен сульфиді, мырыш пиритионы, coal tar, салицил қышқылы және т.б. қолданылады | DermNet, AAD |
| Кетоконазол сусабыны нұсқаулық бойынша қолданылады | Ашық нұсқаулықтарда 3-5 минутқа жағу және көрсетілімге байланысты курс сипатталған | NHS Ketoconazole, ҚҰФ |
| Әсер болмаса, дәрігер қажет | 4 аптадан ұзақ симптом, қатты қышу, қызару, ісіну немесе басқа аймақтағы қабыршақ медициналық бағалауды қажет етеді | NHS Dandruff |
FAQ
Қайызғақ жұға ма?
Кәдімгі қайызғақ жұқпалы деп саналмайды. Бірақ шаш түсу ошақтары, ауырсыну, қабық немесе зеңдік инфекцияға күдік болса, диагнозды дәрігер қоюы керек.
Қай сусабын жақсы: кетоконазол, мырыш пиритионы, селен сульфиді немесе деготь?
Барлығына бірдей ең жақсы нұсқа жоқ. Таңдау терінің майлылығына, қышудың күшіне, қабыршақтың қалыңдығына, көтерімділікке және себорейлі дерматит немесе псориаз белгілеріне байланысты.
Қайызғаққа қарсы сусабынды үнемі қолдануға бола ма?
Кей адамдарға қолдаушы күтім қажет болады, өйткені қабыршақтану қайтып келуі мүмкін. Бірақ жиілік пен ұзақтық нақты құралдың нұсқаулығына сай болуы керек, ал тітіркену болса азайту немесе тоқтату қажет.
ТАРЛИК қай кезде орынды болуы мүмкін?
Бас терісінде қабыршақтану болып, деготь пен салицил қышқылы бар сусабын керек болғанда. Қатты қабыну, ауырсыну, сулану, шаш түсу ошақтары немесе әсер болмауы болса, дәрігер қажет.
Қайызғақ пен құрғақ бас терісі бір нәрсе ме?
Әрдайым емес. Құрғақтықта тартылу сезімі және ұсақ құрғақ қабыршақ жиі болады; себорейлі дерматитте майлы қабыршақ, қышу және қызару көбірек кездеседі. Кейде бұл жағдайлар қабаттасуы мүмкін.
