Интернетте Demodex кенесі туралы қорқытатын материалдарды оңай табуға болады: мейлінше ол тесіктеріңізде тіршілік етеді, тері майыңызды жейді, егер ол «көбейсе», демодекоз басталады деп. Осыдан — «демодексқа қарсы» шампуньдер, маскалар, кремдер мен басқалардың жарнамасы. Шындығы біршама күрделірек және шынайылап айтқанда, соншалықты қорқынышты емес.
Demodex кенесі ересектердің басым бөлігінің терісінде болады — кейбір деректер бойынша 18 жастан асқан адамдардың 90–100%-да. Бұл тері микробиотасының қалыпты бөлігі. Кененің өзі қалыпты иммунитеті бар адамдарда қабынуды туғызбайды. Мәселе оның саны иммунитеттің әлсіреуінің, белгілі тері ауруларының немесе күшті топикалды кортикостероидтарды қолданудың фонында күрт өскен кезде басталады.
Demodex дегеніміз не және ол неліктен әрдайым жау емес
Demodex — шаш фолликулалары мен май бездерінде тіршілік ететін ұсақ кене. Адамда оның екі түрі бар: Demodex folliculorum (фолликул ауызында тіршілік етеді) және Demodex brevis (май бездерінде тереңірек тіршілік етеді). Олар тері майы мен фолликул бөлінділерімен қоректенеді.
Қалыпта иммундық жүйе кене популяциясын қауіпсіз деңгейде ұстайды. Кенелер жойылып, шелшеленетін тері клеткаларымен шығарылады. Мәселе бұл тепе-теңдік бұзылғанда туындайды: иммунтапшылық, бетке күшті стероидтарды ұзақ қолдану, сонымен қатар созылмалы қабынбалы тері ауруларында, атап айтқанда розацеада.
Demodex пен розацеаның байланысы: ғылым не дейді
Demodex розацеаның себебі деп ұзақ уақыт есептелді. Заманауи деректер күрделірек байланыс туралы айтады: розацеасы бар науқастарда кенелер осы ауруы жоқ адамдарға қарағанда айтарлықтай көп, бірақ бұл кене аурудың себебі дегенді білдірмейді. Бұл «жауыр шеңбер» принципі бойынша өзара байланыс болуы ықтимал: розацеа кене көбеюі үшін қолайлы орта жасайды (барьер бұзылуы, созылмалы қабыну, май құрамының өзгерістері), ал кене популяциясының өсуі, өз кезегінде, қабынуды ұстайды.
Бұл демодексқа қарсы препараттардың (атап айтқанда ивермектин) розацеаның папуло-пустулёздық подтипіне неліктен көмектесетінін түсіндіреді: олар кене санын азайтады, қабынуды ұстаушы факторлардың бірін жояды. Бірақ олар розацеаны толықтай емдемейді, себебі аурудың себебі тек кене ғана емес.
Демодекоз қалай көрінеді және ол розацеадан қалай ерекшеленеді
Бұл жағдайларды клиникалық тұрғыдан ажырату шынымен қиын, әсіресе сырттай. Екеуі де бет қызаруымен, папулалармен және пустулалармен, майлы немесе біркелкі емес тері арқылы көрінуі мүмкін.
Розацеа жылу, алкоголь, өткір тамақ немесе эмоциялармен туғызылатын эпизодтық гиперемиядан (қызарудан) басталады. Уақыт өте қызару тұрақты болады, папулалар мен пустулалар пайда болады. Телеангиэктазиялар (тамырлы жұлдызшалар) — тән, бірақ міндетті емес белгі.
Иммунокомпетентті адамдарда өздігінен аурудай демодекоз ойлағаннан сирек. Ол жиі: периоральды дерматитке, офтальморозацеаға (кене кірпік шеттерінде тіршілік еткенде), розацеаға, себорейлі дерматитке ілесе жүреді.
Ем: не жұмыс жасайды және не жасамайды
Ем туралы шешім қабылдауда негізгі бағдар — кененің болуы деген факт емес (ол барлығында бар), ал қабыну клиникасы.
Ивермектин 1% крем — бүгінгі күні Demodex тығыздығы жоғарылаған папуло-пустулёздық розацеаны емдеуге арналған ең зерттелген препараттардың бірі. Күніне бір рет жағылады. Механизмі — кенеге нейротоксикалық. Рандомизирленген зерттеулерде жақсы тиімділік көрсетеді.
Метронидазол гель немесе крем — розацеадағы ескі стандарт, қабынуға қарсы және паразитке қарсы әсері бар.
Азелайн қышқылы — қабынуға қарсы және антимикробтық әсер, розацеада бекітілген, жақсы шыдамдылық.
Не жұмыс жасамайды: дәлелдемелік негізсіз «демодексқа қарсы» шампуньдер, жоғары концентрациядағы шайшөп майы (тітіркену нәтижеден күшті), стероид кремдерін өздігінен қолдану (ұзақ мерзімде жағдайды нашарлатады).
